Ιωάννης Παπαχρήστου

Author: Ioannis Papachristou (Page 2 of 3)

Ara Güler
Το Μάτι της Πόλης

18 Οκτωβρίου 2018

Θλιβερή η χθεσινή μέρα ύστερα από την είδηση θανάτου του αρμενικής καταγωγής τούρκου φωτογράφου Αρά Γκιουλέρ (16.8.1928-17.10.2018), ενός εκ των πολυβραβευμένων φωτογράφων του πρακτορείου Magnum.
Το Μάτι της Ιστάνμπουλ, που μας χάρισε αμέτρητα κλικ της ομορφότερης πόλης του κόσμου, της Κωνσταντινούπολης, από χτες είναι ερμητικά κλειστό. Η ματιά του πάνω στην Πόλη, όπου γεννήθηκε και πέθανε, ανεξάντλητη και μοναδική. Οι περιηγήσεις μου στην Πόλη χρωστούν πολλά σε όσα εκείνος κατέγραψε εμπνέοντάς με για περιπάτους στα χαμένα και μη που εκείνος κρυστάλλωσε στον χρόνο με την Leica του.

Νωρίτερα σήμερα πήγα στο καφενείο Αra στο οποίο βρισκόταν καθημερινά συνομιλώντας με φίλους, θαμώνες και θαυμαστές που βρίσκεται στο Πέρα στο ίδιο κτίσμα όπου κατοικεί και διατηρεί ένα μουσειακό ατελιέ, η συλλογή του οποίου σύντομα θα αποτελέσει το μουσείο στη μνήμη της προσωπικότητας και του έργου του. Το τραπέζι που συνήθως καθόταν στη μέση του καφενείου είναι στολισμένο με λουλούδια, φωτογραφίες του και ένα ποτήρι τσάι έτοιμο να τον περιμένει όπως πάντα.
Φεύγοντας δακρυσμένος από εκεί, μια κυρία μου φώναξε στα τουρκικά: Να χαμογελάς για να είναι χαρούμενος και ν’ αγαπάς όλο τον κόσμο όπως εκείνος.

Κοίταξα στο βάθος του καφενείου και τον είδα ξανά μπροστά στον φακό μου να σηκώνει το χέρι, αυτή την φορά αποχαιρετώντας για πάντα τους ζωντανούς.
Αντίο Μάτι της Κωνσταντινούπολης, Αρά Γκιουλέρ.



Η νήσος Πρώτη
(Kınalı Ada)

8 Οκτωβρίου 2018

Ένα από τα λεγόμενα Πριγκηπόνησα, το μικρό νησί Πρώτη της Προποντίδας, αποτέλεσε τόπο εξορίας και μέχρι τον 19ο αιώνα οι μόνιμοι κάτοικοι ήταν λίγοι έως ανύπαρκτοι, επειδή πολλές φορές εγκαταλείφθηκε καθ’ ότι εύκολος στόχος για επιδρομείς.
Κατά τον 18ο αι. «ο πατριάρχης Ιωαννίκιος Καρατζάς πούλησε την Πρώτη μαζί με το μοναστήρι της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στον άρχοντα Πιτάρη Κυρίτζη Διαμαντή του Γεωργάκη, ο οποίος λίγο μετά το πούλησε στον αυθέντη της Βλαχίας Αλέξανδρο Ιωάννου Υψηλάντη, που με τη σειρά του το έδωσε στη μονή της Καμαριώτισσας στη Χάλκη. Έτσι, το νησί παρέμεινε μέχρι τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης μετόχι της μονής της Καμαριώτισσας.» (Μπενλίσοϊ Φώτης, «Πρώτη», 2008, Encyclopaedia of the Hellenic World, Asia Minor. URL: <http://www.ehw.gr/l.aspx?id=11087>)

Περί το 1828-1830 κατέφθασαν στο νησί προτεστάντες Αρμένιοι αγοράζοντας γη δίπλα στο σημείο όπου βρισκόταν το παρατημένο χωριό. Εκεί χτίστηκε η προτεσταντική εκκλησία άγ. Γρηγόριος ο Φωτιστής και ο αρμενικός πληθυσμός αυξήθηκε σταδιακά. Λίγο μετά ακολούθησαν και οικογένειες Ρωμιών σχηματίζοντας κοινότητα που έχτισε την εκκλησία της Γεννήσεως της Θεοτόκου κοντά στο στρογγυλό μεϊντάνι με τα πλατάνια.
Πάνω στο βουνό, τον Προφήτη Ηλία, ο περιηγητής βρίσκει την μονή του Χριστού και το ρωμαίικο νεκροταφείο. Η μονή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος υπήρχε στις αρχές του 18ου αιώνα και την λειτουργία του ανέλαβαν Χιώτες έμποροι πριν το 1746 (που πουλήθηκε) και την ερήμωση της Πρώτης. Στο μοναστήρι χτίστηκε το 1906 το ορφανοτροφείο θηλέων με χορηγία του Συμεωνάκη Σινιόσογλου.

Χιώτες υπήρξαν και πολλοί από τους νεότερους κατοίκους της Πρώτης. Οι πρώτοι Τούρκοι εγκαταστάθηκαν στο νησί το 1964 με τις απελάσεις των Ρωμιών και κατέλαβαν κατασχεμένες περιουσίες χτίζοντας και ένα φουτουριστικό αρχιτεκτονικά τζαμί. Σήμερα στην Πρώτη ζουν πλεόν ελάχιστοι Ρωμιοί και λίγοι Αρμένιοι.
Η καλύτερη εποχή για περιήγηση στο νησί είναι τέλη Σεπτεμβρίου με αρχές Οκτωβρίου, όταν οι παραθεριστές εγκαταλείπουν τις παραλίες και τα ευρύχωρα καταπράσινα σοκάκια της Πρώτης είναι ήρεμα και δροσερά. Αν έχεις άνετα παπούτσια και ελαφριά διάθεση, γυρίζεις ολόκληρη την Πρώτη με τα πόδια σε 3 ώρες.



Βιζύη
(Vize)

13 Σεπτεμβρίου 2018

Ήταν αδύνατον φτάνοντας στην Βιζύη της ανατολικής Θράκης (σημ. όν. Vize) να μην σκέφτομαι διαρκώς τον μέγα εκείνον Γεώργιο τον Βιζυηνό, τον λογοτέχνη και μελετητή του Πλωτίνου. Περιηγήθηκα πρώτα στη συνοικία Πλάτσα της Βιζύης και ύστερα ανηφόρισα για την Μπαήρα και την βυζαντινή ακρόπολη, όπου εντός των τειχών και προ των πύργων, στέκει ακόμα η εκκλησία της αγ. Σοφίας (6ος αι., με τον σπάνιο αρχιτεκτονικό στοιχείο ξύλινης κατασκευής στην πρόσοψη) και η μεσαιωνική εβραϊκή συναγωγή που μετατράπηκαν σε τζαμιά από τον 14ο-15ο αι. Ακόμα συναντά ο ταξιδιώτης μεγάλο μέρος των υστερορωμαϊκών και βυζαντινών τειχών, τα απομεινάρια του ελληνιστικού θεάτρου στην καρδιά της Πλάτσας, σπίτια πέτρινα με ευρύχωρες αυλές και ξύλινους ορόφους. Η θέα της θρακικής γης από την ακρόπολη βάλσαμο.

«- Ἂμ πάνου στὴν «Μπαήρα»! Ἐφώναξεν ἐκείνη ἐξαφθεῖσα καὶ πάλιν. Πάνου στὴν Μπαήρα! Δὲν τὸν ξεύρεις; Τὸν σαχλιό! Τὸν «σουρτούκη»! Τὸν «χουλούζη»… Τὸν… Τὸν… Τὸν…

– Ταύτην τὴν φορὰν δὲν ἐπερίμενα νὰ τελειώση. Ἐξέδραμον τῆς οἰκίας χωρὶς νὰ εἴπω λέξιν.

Ἡ «Μπαήρα» εἶναι τὸ πρὸς βορρᾶν τῆς οἰκίας τοῦ παπποῦ μέγα βραχῶδες ὕψωμα, ἐφ᾿ οὗ ἄλλοτε ἦτον ἐκτισμένη ἡ ἀκρόπολις τοῦ τόπου, νῦν δὲ ὑψοῦται ἐπὶ τῶν πελασγικῶν αὐτῆς τειχῶν τὸ τουρκικὸν διοικητήριον καὶ οἰκίαι τινὲς τῶν ἐγκρίτων ὀθωμανῶν, γραφικώτατον παρέχουσαι θέαμα ἐν τῇ ποικιλίᾳ τῶν χρωμάτων καὶ τῇ ἀνωμαλίᾳ τοῦ ρυθμοῦ αὐτῶν. Τὰ οἰκοδομήματα ταῦτα προστατεύοντα τὴν μεσημβρινὴν τοῦ ὑψώματος πλευρὰν ἀπὸ τῶν βορείων καὶ τῶν ἀνατολικῶν ἀνέμων καὶ συγκεντροῦντα καὶ ἀντανακλῶντα τὰς ἐλευθέρας τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς ἀκτίνας, παρέχουσι θαλπερὸν πρὸ αὐτῶν καταφύγιον καὶ κατ᾿ αὐτὸν ἀκόμη τὸν χειμώνα.

Ὁ παππούς, ὁσάκις ἐβαρύνετο πλέον τὰ συναξάρια τῆς γιαγιᾶς ὑπεξέκλεπτεν ἑαυτὸν ἐπιτηδείως καὶ ἀνερριχάτο τὸ ἄναντες ἐκεῖνο βράχωμα, ὅπως καθήση ἐπὶ τίνας ὥρας ὑψηλὰ εἰς τὸν ἥλιον. Τὴν ἐκλογὴν τῆς θέσεως τὴν ἐδικαιολόγει διαβεβαιῶν ὁ παπποὺς ὅτι μαζὶ μὲ τὸ θάλπος ἐκεῖ ἐπάνω ἀπελάμβανε καὶ τὸ μαγευτικὸν θέαμα τοῦ πανοράματος τῆς χώρας.

Ὅλος ὁ κόσμος ἐν τούτοις ἐγνώριζεν ὅτι ὁ παπποὺς ἀνέβαινε τόσον ὑψηλά, διότι ἕνεκα τῶν ρευματισμῶν της ἡ γιαγιὰ μόνον αὐτοῦ ἐπάνω δὲν εἰμποροῦσε νὰ ἀναβῆ διὰ νὰ τὸν περιμαζεύση.»
(Γ. Βιζυηνός, Το μόνον της ζωής του ταξείδιον).



Νήσος Κούταλη
(Ekinlik Adası)

17 Ιουλίου 2018

Η μικρή νήσος της Προποντίδας πήρε το όνομά της από το σχήμα της: μοιάζει με αναποδογυρισμένο κουτάλι. Οι ρωμιοί κάτοικοί της υπήρξαν αλιείς, ρεΐζηδες ιστιοφόρων, σπογγαλιείς και ναυπηγοί. Έναν οικισμό είχε ανέκαθεν το νησί και στη σειρά μπροστά στο γιαλό τα εντυπωσιακά καπετανόσπιτα στον «αποκειπάν’» μαχαλά, άλλα ξύλινα κι άλλα πέτρινα ασπρισμένα. Εφτά από αυτά (σήμερα σώζονται τα τέσσερα) είχαν 4-5 ημικυκλικά σκαλοπάτια στις εισόδους τους που προσδίδουν μεγαλοσύνη στις ξύλινες πόρτες, στο πλάι των οποίων συχνά τοποθετούσαν μαρμάρινες άγκυρες, αγίους κι επιγραφές (όπως αυτή στο σπίτι του Ιωάννη Παντελή που μας πληροφορεί ότι χτίστηκε στις 26 Ιουνίου 1827).

Η ιστιοφόρα ναυτιλία της νήσου υπήρξε σπουδαία αλλά χτυπήθηκε διπλά: το 1862 το ιστιοφόρο Μπούπα ναυάγησε πηγαίνοντας προς την Πόλη την παραμονή των Φώτων μεταφέροντας τους σπουδαιότερους καπετάνιους και ναύτες της νήσου που χάθηκαν όλοι. Αργότερα η αντικατάσταση των ιστιοφόρων από ατμόπλοια έσβησε την ναυτιλία των Κουταλιανών, όπου υπηρέτησε και ο θρυλικός παλαιστής Παναγής Κουταλιανός (Κούταλη 1847- Κων/πολη 1916). Η Κούταλη αριθμούσε 30 πλοιάρια με πλήρωμα 8 δυτών έκαστο είχαν την δυνατότητα αλίευσης τόνων σπόγγων στις αρχές του 20ού αιώνα.

Στα ελάχιστα απομεινάρια του παλιού οικισμού που συναντά σήμερα ο περιηγητής είναι τα ερείπια της Παναγιάς (Κοίμηση της Θεοτόκου) που χτίστηκε κατά την πρώτη πατριαρχία του Κουταλιανού Οικουμενικού Πατριάρχη Άνθιμου ΣΤ’ στα μέσα της δεκαετίας του 1840 στον «αποκεικάτ’» μαχαλά. Δίπλα του στέκουν τα θεμέλια του αρρεναγωγείου (1883) που κόστισε 26.599 γρόσια. Ο ντόπιος ποιητής Μιλτιάδης Παπάς έγραψε το παρακάτω ποίημα που ήταν τοποθετημένο στην κεντρική αίθουσα διδασκαλίας και δεν είχε την τύχη να διασωθεί:

Τὸ βλέμμα φυγοῦσα πτηνῶν σαρκοβόρων ἐν μέσῳ κινδύνων καθήκοντος φόρον ἐπλήρει, γοργὴ χελιδὼν αἰθερία· καὶ ἔκτισ’ ἐδῶ φωλεὰν πετουμένη μικροὺς νεοσσοὺς ἐν αὐτῇ νὰ θερμαίνῃ καὶ ἧν ἡ ἡμέρα αἰθρία. Ὁπότ’ οἱ ἀπτῆνες μικροὶ νεοσσοὶ πτερωθῶσιν καὶ ἅσουσιν ἆσμα, ἐκ ποίας χαρᾶς τὰ στήθη μητρὸς θὰ σκιρτῶσι.

Πίσω από το ιερό της εκκλησίας το εντυπωσιακό τρίπατο (σήμερα βλέπουμε μόνο το ισόγειο και έναν όροφο) παρθεναγωγείο της Κούταλης που ανεγέρθηκε το 1911 από τον περίφημο για τα πλούτη του σύλλογο των Κουταλιανών “Ο Ευαγγελισμός” (ίδρυση 1870) με κόστος 48.959 γροσίων. Λιγοστά σπίτια του 19ου αι. διασώθηκαν τρία εκ των οποίων φέρουν ζωγραφικές αναπαραστάσεις στους τοίχους. Τέλος, μπορεί κανείς να δει τον ανεμόμυλο του Ντόμπρου (1877), την κρήνη που κατασκεύασε ο Δ. Ιωάννου γιος του Φώτη στις 20 Οκτωβρίου 1847 και διάφορα σπαράγματα μιας αλλοτινής ζωής εδώ κι εκεί μέσα στο χωριό. Σήμερα η Κούταλη κατοικείται από λιγοστούς ανθρώπους πρόσφυγες μουσουλμάνους της Κρήτης και Τούρκους μετανάστες από την περιοχή του Πόντου.



Η περιηγητική συλλογή
του Ευστάθιου Φινόπουλου

7 Μαρτίου 2018

Χτες ήταν τα εγκαίνια της έκθεσης “Ταξίδια στην Ελλάδα (15ος-19ος αιώνας)” στο Μουσείο Μπενάκη. Πρόκειται για έκθεση που παρουσιάζει ένα αντιπροσωπευτικό μέρος της συλλογής περιηγητικών κειμένων, αντικειμένων, φωτογραφιών, χαρτών, χαρακτικών και έργων τέχνης του συλλέκτη Ευστάθιου Ι. Φινόπουλου (1927-2018), που δωρήθηκε στο Μπενάκη αλλά παραμένει υπό την εποπτεία του συλλέκτη. Η συλλογή περιέχει 20.000 αντικείμενα και είναι μία από τις σπουδαιότερες στο είδος της διεθνώς και η σημαντικότερη στην Ελλάδα.

Ο κ. Φινόπουλος με είχε δεχθεί στα άδυτα της συλλογής του στην οικία του στο κέντρο της Αθήνας, ανοίγοντάς μου τον θαυμαστό κόσμο των περιηγητών για την έρευνά μου για την νήσο Μαρμαρά. Στις επισκέψεις αυτές μού έμαθε πώς να αναζητώ αυτό που με ενδιαφέρει στα δρομολόγια των ταξιδιωτών και με πήρε κυριολεκτικά από το χέρι για να μου δείξει ράφι προς ράφι σπουδαίους τόμους και χαρακτικά της συλλογής του.
Η χαρά του που είδε την έκθεση πραγματοποιημένη τεράστια και η συγκίνησή μας να τον έχουμε ανάμεσά μας χτες βράδυ εμφανής.
Να επισκεφθείτε την έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη!



Μέτρες Θράκης
(Çatalca)

5 Φεβρουαρίου 2018

Η κωμόπολη Μέτρες —χτισμένη κάτω από ένα μικρό βουνό, που ονομαζόταν Αϊλιάς, βορείως της λίμνης Μεγάλου Τσεκμετζέ— υπήρξε σημαντικό σταυροδρόμι της Θράκης ανάμεσα στην Κωνσταντινούπολη και στην Ραιδεστό. Οι σημερινοί κάτοικοι των Μετρών είναι ανταλλαγέντες από την Μακεδονία (ελληνική, σλαβική και βουλγαρική). Εκεί στήθηκε και το Μουσείο Ανταλλαγής Πληθυσμών (αντίστοιχό του δεν έχω δει στην Ελλάδα) που περιγράφει σε χωριστές ανά περιοχή ενότητες την ζωή του μουσουλμανικού πληθυσμού που υποχρεώθηκε να αφήσει τις εστίες του: ήθη, έθιμα και ασχολίες. Σημαντικό κομμάτι του μουσείου είναι η διήγηση οικογενειακών ιστοριών μέσα από αντικείμενα των προσφύγων. Περιδιαβαίνουμε έτσι στη Θεσσαλονίκη, στη Δράμα, στην Καβάλα, στις Σέρρες, στη Γέφυρα, στη Νεάπολη, στο Κιλκίς αλλά και στην Κρήτη κ.α. Το μουσείο τελεί υπό την αιγίδα του βακουφίου ανταλλαγέντων με την συνθήκη της Λοζάννης.

Το μουσείο στεγάζεται συμβολικά στην ρωμαίικη συνοικία σε όμορφο κτίσμα όπου λειτούργησε η Γεωργική Τράπεζα. Λίγα έχουν απομείνει στην ρωμαίικη συνοικία: δεν καταμέτρησα πάνω από 30 ξύλινα σπίτια. Η εκκλησία του αγ. Γεωργίου (μητροπολιτικός ναός Μετρών και Αθύρων) μετατράπηκε σε τζαμί και σήμερα σώζεται μόνο το κέλυφός του το οποίο αναστηλώνεται. Ύστερα εντόπισα απομεινάρια του αρρεναγωγείου και του παρθεναγωγείου, την κρήνη του Φωτάκη και την κρήνη Τοπουκλί με την δεξαμενή (1899) όπου τελούνταν και τα Θεοφάνεια και σήμερα αναστηλώνεται. Το σπουδαιότερο αρχαιολογικό ίχνος της κωμόπολης είναι το τμήμα του κάστρου της και το περίφημο Αναστασιανό τείχος, που άρχιζε από τον Εύξεινο Πόντο και κατέληγε στη Σηλυβρία περνώντας από την βυζαντινή κωμόπολη. Το καλύτερα διατηρημένο κτίσμα των Ρωμιών αποτελεί το Φωτάκειον Σχολείον (δωρεά του Φώτη Αναστασιάδη, 1910). Το κτίσμα είναι εξαιρετικά διακοσμημένο με πύργο ρολογιού, που σήμερα στεγάζει υπηρεσίες του στρατού και δεν μου επετράπη η είσοδος.



Μονή Παντοκράτορος
(Zeyrek cami)

5 Ιανουαρίου 2018

Ανάμεσα στον τρίτο και στον τέταρτο λόφο της Κωνσταντινούπολης στέκεται ίσως το ομορφότερο βυζαντινό συγκρότημα, γνωστό ως Μονή Χριστού Παντοκράτορος, που έχτισε ο Ιωάννης Κομνηνός τον 12ο αιώνα. Πρόκειται για τρεις εκκλησίες η μία δίπλα στην άλλη: του Χριστού Σωτήρος Παντοκράτορος, της Παναγίας Ελεούσας και του Αρχαγγέλου Μιχαήλ. Το μοναστηριακό συγκρότημα διέθετε νοσοκομείο και βιβλιοθήκη, η οποία κάηκε σε πυρκαγιά το 1934, αλλά και νεκροταφείο της δυναστείας των Κομνηνών. Το 1204, με την κατάληψη της Πόλης από τους Λατίνους, εγκαταστάθηκε τριγύρω βενετική παροικία. Το 1453 μετατράπηκε σε τέμενος και ιεροδιδασκαλείο με πρώτο δάσκαλο τον Ζεϊρέκ Μολλά Μεχμέντ Εφέντη και από τον θάνατό του το τέμενος ονομάστηκε Ζεϊρέκ Μολλά τζαμί.

Γύρω από το τζαμί σε αναστήλωση ξύλινου κονακίου βρέθηκαν στα θεμέλια μέρη του μοναστηριού με υπόγειες καμάρες, που είναι άγνωστο αν θα διατηρηθούν ή θα θαφτούν. Η γειτονιά αποπνέει ακόμη την ατμόσφαιρα της Πόλης παρελθόντων αιώνων που τείνει να εξαλειφθεί, κρύβει μικρούς θησαυρούς της παρουσίας βενετικών οικογενειών, μεγάλη αγορά που αξίζει τον κόπο να επισκεφθεί κανείς περνώντας κάτω από το υδραγωγείο του Ουάλη, αλλά και πολλές γωνιές, όπου θάφτηκαν καθημερινοί άνθρωποι που η πνευματικότητά τους τούς κατέστησε αγίους για τους μουσουλμάνους. Κατεβαίνοντας για ψώνια στην αγορά ή προτού απλώσουν την μπουγάδα μέσα στη μέση του δρόμου, άντρες και γυναίκες σταματούν να διαβάσουν μια προσευχή και να ζητήσουν χάρες από τους αγίους του μαχαλά τους.



Νέα Παλάτια

24 Ιουνίου 2017

Στα Νέα Παλάτια, στον Ωρωπό Αττικής, οι Μαρμαρινοί τήρησαν και φέτος τα έθιμα του Κλήδονα. Κινήσαμε πομπή αργά το απόγευμα προς την θάλασσα με τον μαστραπά ανά χείρας. Όταν φτάσαμε, σκύψαμε εκεί που σκάει το κύμα και μετρήσαμε υπομονετικά και φωναχτά σαράντα κύματα, όσα περνά ο έρωτας, η αγάπη κι η συμβίωση. Ύστερα γεμίσαμε τον μαστραπά με θαλασσινό νερό και τον σκεπάσαμε με ένα κομμάτι κόκκινο ύφασμα. Η πομπή επέστρεψε, με την Ζωή να κρατά τον μαστραπά με το θαλασσινό νερό χαρούμενη. Στην διαδρομή φωνάζαμε ονόματα κοριτσιών και αγοριών, όποιος κι όποια άκουγε το όνομα αυτού ή αυτής που επιθυμεί, έριχνε μια φτυσιά· έγινε χάζι μεγάλο. Φτάνοντας μάς περίμεναν αναμμένες τρεις φωτιές (όπου σιγοκαίγονταν μαγιάτικα στεφάνια και ξύλα), μια για την παιδικότητα, μια για την νεότητα και μια για την γηραιότητα.

Πηδήξαμε πάνω από τις φωτιές και βάλαμε τον μαστραπά πλάι τους και τα ελεύθερα κορίτσια, μα και τα αγόρια, έβαλαν μέσα τα σημαδάκια τους (καρφίτσες, δαχτυλίδια, κουμπιά, σταυρουδάκια κι άλλα μικρά συμβολικά του καθενός). Σήμερα τραγουδώντας στιχάκια του Κλήδονα με υπονοούμενα ερωτικά θα βγάλουν από το θαλασσινό νερό τα σημαδάκια τους. Νά ‘ναι και φέτος καλορίζικα τ’ αρραβωνιάσματα και οι έρωτες ποθοπλάνταχτοι!

“Ανοίγουμε τον Κλήδονα με τ’ Αηγιαννιού τη χάρη
κι όποια ‘ναι καλορίζικια ας έρτει να το πάρει!!!”

Στο λυκόφως ενός ακόμη εθίμου αισθάνομαι τυχερός που το πρόλαβα κι είδα και την μάνα μου να πηδά πάνω από τις φωτιές.



Πάτρα

8 Ιουνίου 2017

Η Πάτρα είναι μια πόλη-λιμάνι (η τρίτη μεγαλύτερη της σύγχρονης Ελλάδας) και σημαντική από την αρχαιότητα ιδίως κατά την περίοδο δημιουργίας της δημοκρατικής Αχαϊκής Συμπολιτείας (3ος αι π. Χ.). Η ρωμαϊκή περίοδος της πόλης άρχισε το 146 π. Χ. και υπήρξε από τις γονιμότερες πολιτισμικές περιόδους της. Η ακρόπολή της αναβαθμίστηκε με δημόσια έργα και αγαθά από αυτοκράτορες όπως ο Τιβέριος και ο Αδριανός και κατοικείται αδιάκοπα ως τις μέρες μας. Ο απόστολος Ανδρέας έφτασε εδώ και μαρτύρησε επί Νέρωνα προτού ο χριστιανισμός επικρατήσει πλήρως στην πόλη που τον τιμά ως πολιούχο της στον μεγαλοπρεπή ναό (1908-1974) στα δυτικά της κάτω πόλης. Κατά τα βυζαντινά χρόνια η Πάτρα έπεσε σε παρακμή, καταλήφθηκε από τους Φράγκους το 1205, από τους Οθωμανούς το 1458 και για περίπου μισό αιώνα από τους Ενετούς (1687-1715) και ελευθερώθηκε από τους Οθωμανούς κατά την Ελληνική Επανάσταση το 1828.

Περιδιαβαίνοντας την άνω πόλη της Πάτρας στις συνοικίες Κάστρα, Τάσι, Παντοκράτορος και Παντανάσσης, ο περιπατητής θα συναντηθεί με το ομορφότερο και πιο ανθρώπινο πρόσωπο της σύγχρονης Πάτρας. Τα τείχη της ακρόπολης οικοδομήθηκαν αρχικά από τον Ιουστινιανό περί τα μέσα του 6ου αιώνα. Βέβαια οι οχυρώσεις αναπροσαρμόστηκαν πολλάκις επί Φράγκων, Ενετών και Οθωμανών. Ανεβαίνει κανείς εκεί από τις οδούς αγίου Νικολάου που φτάνει ως το λιμάνι και Γεροκωστοπούλου με τα φοιτητικά στέκια που αρχίζει από την πλατεία Γεωργίου Α’ όπου δεσπόζει το θέατρο Απόλλων του Ερνέστου Τσίλλερ (1872). Στην άνω πόλη θα βρεις ακόμα χαμηλά σπίτια πέτρινα και αρκετά νεοκλασσικού ρυθμού που εξαπλώθηκε σε όλη την πόλη μετά τα μέσα του 19ου αιώνα και κορυφώθηκε στις αρχές του 20ού. Οι μικρές δροσερές πλατείες, μερικές κρήνες και πλήθος ήρεμων σοκακιών κρατούν ακόμη μια εικόνα που έρχεται σε αντίθεση με την κάτω πόλη που ξεπέφτει αρχιτεκτονικά εδώ και πολλές δεκαετίες.

Στην άνω πόλη διακρίνει κανείς ακόμα τα ερείπια της ρωμαϊκής εποχής με προεξάρχον το ρωμαϊκό ωδείο (του 160) και το σταυροειδές νεκροταφείο, το υδραγωγείο στο Δασύλλιο, τα ερείπα του σταδίου αλλά και του Νυμφαίου (στους πρόποδες της ακρόπολης από την πλευρά της περιοχής Ψηλαλώνια), ενός ιερού χώρου αναψυχής του 2ου αιώνα με στοά, κήπο και ημικυκλικές κερκίδες.  Στην ακρόπολη βρίσκεται και ο μαχαλάς των Φράγκων, το παλιό δημοτικό νοσοκομείο που λειτούργησε από το 1872 (σήμερα Μουσείο Λαϊκής Τέχνης) και το παλιό εμπορικό κέντρο της οθωμανικής περιόδου όπου και χαμάμ που λειτουργεί ακόμα λίγο πιο πέρα από την επιβλητική εκκλησία του Παντοκράτορα που ανηγέρθηκε την περίοδο 1835-1840. Υπήρχε ως ορθόδοξος ναός την βυζαντινή εποχή, αργότερα μετατράπηκε σε καθολικό ναό (επί Ενετών ονομαζόταν Άγιος Μάρκος) αλλά και σε τζαμί, το επονομαζόμενο Κουρσούμ. Η οθωμανική περίοδος της Πάτρας όμως αχνοφαίνεται πια, μιας και για εθνικούς λόγους ξεχάστηκε.

Η Πάτρα, όπως κάθε πόλη-λιμάνι, έχει κρυμμένα μυστικά στους φωτεινούς και πιο σκοτεινούς της δρόμους και αυτό την κάνει γοητευτική.



Το μεγάλο τζαμί του Διδυμοτείχου

22 Μαρτίου 2017

Αύγουστος 2010. Έστριψα πίσω από το τζαμί του Βαγιαζήτ βιαστικός, να με γλιτώσει από την κάψα ο πλάτανος που στέκει πλάι του. Ήπια δυο ποτήρια νερό απανωτά να ξεκολλήσει το λαρύγγι μου. Εκεί στην σκιά του πλάτανου και στη φωνή του τζίτζικα για ώρα κάρφωσα τα μάτια στα καμαρωτά παράθυρα του τζαμιού. Ήθελα να μπω μέσα, αλλά πάντα ήταν σφραγισμένο. Κάθε φορά σφραγισμένο. Κόσμος σφραγισμένος μέσα στον ανοιχτό κόσμο. Πέρασα μπροστά από την κοκκινωπή ξύλινη είσοδο του τζαμιού με τα χαραγμένα αραβουργήματα από πάνω βαμμένα μαύρα και πήρα τον ανήφορο που αρχίζει από το μεϊντάνι του τζαμιού και πάει ίσα με τον Καλέ, το Δίδυμον τείχος της βυζαντινής πόλης. Η ζέστη κύκλωνε τον Καλέ σαν φίδι κι εγώ σερνόμουν να φτάσω στο κάστρο. Βγαίνω στο ξέφωτο προσπερνώντας την εκκλησία του Σωτήρος Χριστού. Η πρωτοκαθεδρία του θέρους ηχηρή κι εγώ μόνος κοιτάζω από ψηλά, εποπτεύω την πεδιάδα γύρω από τον Έβρο και πίσω τα χωράφια των Τούρκων.

Μάρτιος 2017. Κάθε καλοκαίρι φωτογραφίζω από το ίδιο σημείο εμμονικά. Ένα πράγμα ξεχωρίζει πάντα από τον Καλέ που δεν θα δω τελικά ποτέ από μέσα, όπως ήταν: το τζαμί του Βαγιαζήτ του 1390.

Κάηκε σε φωτιά που ξέσπασε κατά τις εργασίες αποκατάστασης τα ξημερώματα της 22ας Μαρτίου 2017. Χάθηκε έτσι, όπως και τόσα άλλα, ανυπεράσπιστο.



« Older posts Newer posts »